Kilka uwag o popularyzowaniu nauki

ks. Tadeusz Pabjan

styczeń 2007

Doznaniem, które zawsze najmocniej stymulowało rozwój nauki i filozofii, jest potrzeba zrozumienia natury rzeczy. Chociaż linia demarkacyjna pomiędzy nauką i filozofią z wielu powodów nie była i nadal nie jest wyraźna, to jednak ogólnie można stwierdzić, że w przypadku nauki „rzeczą” domagającą się zrozumienia jest fizyczny Wszechświat, który poddaje się badaniu szeroko pojmowaną metodą empiryczną; w przypadku filozofii zaś – to wszystko, co takiej metodzie się nie poddaje. Z oczywistych powodów uprawianie zarówno nauki, jak i filozofii wymaga odpowiednich kompetencji, które w obydwu przypadkach mają zupełnie odmienny charakter: znaczny stopień zaawansowania nauk ścisłych sprawia, że naukowe podejście do wielu zagadnień domaga się dogłębnej znajomości danej dziedziny, podczas gdy „filozofowanie” wydaje się nie wymagać specjalnego przygotowania.

To właśnie z tego powodu tylko nieliczni potrafią kompetentnie wyjaśnić oddziaływania pomiędzy kwarkami w jądrze atomowym, natomiast prawie każdy czuje się kompetentny, gdy chodzi o odpowiedź na pytanie o sens życia. Jak wiadomo, istnieje wiele tradycyjnie filozoficznych pytań, na które z powodzeniem udzielają odpowiedzi – lub przynajmniej taką odpowiedź sugerują – nauki ścisłe. Są to np. pytania o naturę czasu, przestrzeni, przyczynowości, determinizmu itd. Stosunkowo łatwo można jednak sformułować mądrze brzmiące pytania, na które nie sposób znaleźć łatwej odpowiedzi ani na terenie filozofii, ani nauk empirycznych. Takim pytaniem jest np. pytanie o „sens Wszechświata”. Jaki jest sens Wszechświata? Konia z rzędem temu, kto potrafi udzielić jasnej i zarazem nietrywialnej odpowiedzi na tego typu pytanie. Oczywiście, pojęcie sensu nie należy do słownika fizyki czy kosmologii, dlatego nauki empiryczne z całą pewnością nie wystarczą do wyjaśnienia pojęcia tak niejasnego i wieloznacznego jak „sens Wszechświata”. Ponieważ jednak ludzi nauki…