Jakie znaczenie ma przemoc w wierzeniach religijnych?

Proponowałbym zacząć od zdefiniowania przemocy, ponieważ to termin szeroki i różnorodnie rozumiany. Zazwyczaj myśli się o niej w kategoriach relacji międzyludzkich – ludzie oddziałują gwałtownie na ludzi. W praktyce przemoc może być skierowana przeciwko zwierzętom, światowi przyrody, wytworom kultury (np. niszczenie posągów Buddy w Afganistanie). Istnieje oczywiście podstawa biologiczna przemocy – mamy skłonność do agresji wobec innych ludzi i otoczenia. Może być ona mniej lub bardziej kulturowo zorganizowana.

Związek religii i przemocy rozumiałbym dwojako. Z jednej strony religia jest używana do legitymizacji przemocy albo nawet do jej stymulacji – nakazem wiary staje się gwałtowne działanie w stosunku do czegoś lub kogoś. Religia może być też widziana jako układ skanalizowania przemocy – a więc żeby nie rozlała się po całej strukturze społecznej, wprowadzono pewien wycinek, w obrębie którego może się ona pojawić. Wtedy się rytualizuje. Część badaczy przypuszcza, że w obrębie takiego rozumienia pojawiają się wszystkie idee ofiarnicze i narracje religijne, w których przemoc jest obecna. Z drugiej strony systemy religijne mogą działać jako zadośćuczynienie za przemoc, kiedy pomagają powrócić do stanu równowagi.

Kiedy systemy religijne sięgają po pierwszy, a kiedy po drugi model działania?Zarysujmy plan ogólny – społeczności mają różne cele, dążą zatem w odmienne strony. Systemy religijne służą do ich konsolidacji. Jeżeli w system religijny wpisuje się zasadę ekskluzywną, czyli „tylko my jesteśmy ludźmi, którzy postępują właściwie”, to walczy on z konkurencyjnymi systemami, które twierdzą tak samo. Muzułmanie w VII w. zdobyli północną Afrykę i…