Akcja osadzona jest w Lorain, w stanie Ohio, w 1941 r. Pecola Breedlove, 11-letnia bohaterka pierwszej powieści Morrison, jest Afroamerykanką, która konfrontuje się z normami ustalonymi przez białych i dorasta w segregowanym świecie wypełnionym przemocą oraz uprzedzeniami. Jej ciemna skóra postrzegana jest przez otoczenie jako ułomność, powód do okazywania jej pogardy i lekceważenia. W konsekwencji marzeniem Pecoli staje się posiadanie tytułowych niebieskich oczu, które utożsamia z niedoścignionym ideałem piękna wykreowanego przez białych mieszkańców prowincjonalnego amerykańskiego miasteczka. Historia zawarta przez Morrison w jej debiucie książkowym dawała unikatowe wejrzenie w perspektywę młodej czarnoskórej bohaterki, która od początku świadomego życia musi konfrontować się z bólem – Pecola jest ofiarą gwałtu, zmuszoną do noszenia niechcianej ciąży. Jej przytłaczające doświadczenie bolesnej stygmatyzacji – przez społeczność, rodzinę, a także przez nią samą – stanowi zapowiedź życia pełnego poniżeń, osadzonego na poczuciu kompleksów i niespełnienia. Szansą na ucieczkę od bólu okazuje się szaleństwo, którego ostatecznie dziewczyna doświadcza.

Morrison pisała Najbardziej niebieskie okopod koniec lat 60., gdy bezpośrednie echa ruchu praw obywatelskich były żywotnie silne i odczuwalne. Pierwsze fragmenty książki powstawały…