Mickiewicz charakter i istotę tego obciążenia pierwszorzędnie oddał w jednym z dystychów III części Dziadów: „Kto młody odwiedza groby / Już z nich na świat nie powróci”. W tym przypadku działo się na odwrót: to groby nawiedzały mnie, niemniej skutek dla życia był ten sam. Śnił mi się sąd ostateczny, niemal dosłownie według dobrze zapamiętanego w dzieciństwie obrazu Hansa Memlinga. Prawie jeden do jeden. Z tą różnicą, że proces wszech czasów odbywał się wewnątrz ogromnej, rozbudzonej kaldery. Nie było już ziemi i nieba, i wód,…